Ψηφιακή ενηλικίωση

Το κατώτατο όριο ηλικίας για εγγραφή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - δηλαδή το «ψηφιακό όριο ενηλικίωσης» - είναι τα 13 έτη. Αυτή η ηλικία δεν βασίστηκε σε έρευνες παιδοψυχολογίας ούτε καν στην κοινή λογική, αλλά σε έναν αμερικανικό νόμο περί προστασίας προσωπικών δεδομένων του 1998. Στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το επίσημο όριο για τη λεγόμενη «ψηφιακή συναίνεση» είναι τα 16 έτη, όμως στην πράξη οι περισσότερες πλατφόρμες εφαρμόζουν και εκεί το διεθνώς αποδεκτό όριο των 13 ετών.

Επιβλαβείς προτάσεις βίντεο για ανηλίκους

Το πόσα προβλήματα δημιουργεί αυτό φαίνεται ξεκάθαρα σε μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα. Η μελέτη των Eltaher και συνεργατών (2025) είχε ως στόχο να εξετάσει πόσο γρήγορα και πόσο συχνά οι αλγόριθμοι μεγάλων πλατφορμών βίντεο - YouTube, TikTok και Instagram Reels - προτείνουν επιβλαβές περιεχόμενο σε ανήλικους και ενήλικους χρήστες, καθώς και αν η ηλικία του λογαριασμού επηρεάζει το είδος και την ποσότητα του προτεινόμενου περιεχομένου.

Οι ερευνητές δημιούργησαν πειραματικούς λογαριασμούς, από τους οποίους κάποιοι δηλώνονταν ως χρήστες 13 ετών και άλλοι ως 18 ετών. Μέσα από αυτούς τους λογαριασμούς αναζητούσαν και παρακολουθούσαν περιεχόμενο διαφορετικών θεμάτων με προκαθορισμένο τρόπο και στη συνέχεια κατέγραφαν ποια βίντεο πρότεινε ο αλγόριθμος στον χρήστη.

Ως επιβλαβές περιεχόμενο οι συγγραφείς όρισαν κάθε βίντεο που, σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες κοινότητας των πλατφορμών, θεωρείται απαγορευμένο ή περιορισμένο λόγω ηλικίας, καθώς και περιεχόμενο που μπορεί να είναι δυνητικά επιβλαβές για ανηλίκους. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονταν, για παράδειγμα, έντονα σεξουαλικά βίντεο, σκηνές βίας, βίντεο που ενθαρρύνουν τον αυτοτραυματισμό ή τις διατροφικές διαταραχές, περιεχόμενο σχετικό με χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ, καθώς και υλικό που περιέχει ρητορική μίσους, ακραία ή διακριτικά μηνύματα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το επιβλαβές περιεχόμενο εμφανιζόταν πολύ πιο γρήγορα στους λογαριασμούς που είχαν δηλωθεί ως 13χρονων σε σύγκριση με τους λογαριασμούς ενηλίκων. Στο YouTube, για παράδειγμα, το πρώτο επιβλαβές βίντεο εμφανιζόταν κατά μέσο όρο μετά από 3 λεπτά και 6 δευτερόλεπτα, ενώ στο TikTok και το Instagram η εμφάνιση ήταν αρχικά πιο αργή, όμως στη συνέχεια οι σχετικές προτάσεις αυξάνονταν σημαντικά.

Η έρευνα έδειξε ξεκάθαρα ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών τείνουν να ενισχύουν το ίδιο είδος περιεχομένου: μετά την παρακολούθηση ακόμη και ενός μόνο επιβλαβούς βίντεο, το σύστημα πρότεινε περισσότερα παρόμοια βίντεο στον χρήστη.

Σύμφωνα με το συμπέρασμα των συγγραφέων, τα σημερινά ηλικιακά όρια και τα συστήματα φιλτραρίσματος περιεχομένου δεν παρέχουν επαρκή προστασία στους ανήλικους χρήστες, καθώς οι λογαριασμοί ανηλίκων όχι μόνο συναντούν επιβλαβές περιεχόμενο πιο γρήγορα, αλλά και συχνότερα σε σχέση με τους ενήλικες.

Ποια μπορεί να είναι η λύση;

Το συνεχές scrolling και η αδιάκοπη ροή περιεχομένου είναι πολύ πιο εθιστικά και οδηγούν πιο γρήγορα σε εξάρτηση, σε σύγκριση με το να βλέπει το παιδί ένα συγκεκριμένο παιδικό πρόγραμμα που εσύ επιλέγεις και το οποίο έχει αρχή και τέλος. Αυτό φυσικά ισχύει κυρίως για τα μικρότερα παιδιά και, στην περίπτωσή τους, έχω τρεις απλές προτάσεις:

• Να μην έχει το παιδί προσωπική συσκευή σε μικρή ηλικία.

• Να μην χρησιμοποιεί τις συσκευές μόνο του και χωρίς επίβλεψη.

• Αν βλέπει παιδικά βίντεο ή παραμύθια, προτιμήστε να τα κατεβάζετε

Στα μεγαλύτερα παιδιά το θέμα είναι πολύ πιο σύνθετο και οι λύσεις απαιτούν περισσότερη προσπάθεια. Παρ’ όλα αυτά, θεωρώ χρήσιμη σύσταση το παιδί να μην αποκτήσει προσωπική έξυπνη συσκευή πριν από τα 14 έτη και να μην μπορεί να εγγραφεί σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τα 16 του χρόνια.

Ναι, ξέρω ότι αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστεί, αλλά πιστέψτε με: είναι εφικτό, και ολοένα περισσότεροι γονείς τα καταφέρνουν.

Παράλληλα, είναι πολύ σημαντικό να γίνονται ουσιαστικές συζητήσεις με τα παιδιά γύρω από τις βασικές προκλήσεις του ψηφιακού κόσμου. Ακολουθεί μια σύντομη λίστα θεμάτων που χρειάζεται να συζητήσουμε με το παιδί μας, ίσως και πολλές φορές πριν αρχίσει να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο:

• ψηφιακός εκφοβισμός

• sexting

• προστασία προσωπικών δεδομένων (με ποιον, πότε και τι μοιράζομαι)

• πορνογραφία

• τρομακτικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο

• εικόνα σώματος και επίδραση των φίλτρων

• τεχνητή νοημοσύνη

• fake news και phishing

• εξάρτηση και υπερβολική χρήση

Η τελική συμβουλή: Μην αφήνετε τους αλγόριθμους να καθορίζουν τι καταναλώνουν τα παιδιά σας!